Dynamiczny charakter szkody komunikacyjnej

Skąd wziął się spór o sprzedaż uszkodzonego pojazdu

Przez lata w orzecznictwie dominował pogląd, że poszkodowany może żądać od ubezpieczyciela OC sprawcy zwrotu kosztów naprawy ustalonych kosztorysowo – niezależnie od tego, czy pojazd naprawił i czy w ogóle zamierza go naprawiać. Ubezpieczyciele kwestionowali to zwłaszcza wtedy, gdy poszkodowany sprzedał samochód w stanie uszkodzonym: skoro naprawa już nie nastąpi, hipotetyczne koszty naprawy nie odpowiadają – ich zdaniem – rzeczywistemu uszczerbkowi w majątku.

Spór trafił do Sądu Najwyższego. W uchwale z 8 maja 2024 r. (III CZP 142/22) SN przyjął, że jeżeli naprawa pojazdu przez poszkodowanego stała się niemożliwa – w szczególności w razie zbycia lub naprawienia pojazdu – nie jest uzasadnione ustalanie odszkodowania z ubezpieczenia OC jako równowartości hipotetycznych kosztów naprawy. Uchwała nie odbiera prawa do odszkodowania, zmienia jednak sposób jego ustalania.

Dlaczego szkoda ma charakter dynamiczny

Szkoda nie jest wielkością ustaloną raz na zawsze w chwili kolizji. Jej rozmiar sąd ocenia według stanu z dnia orzekania, a więc z uwzględnieniem zdarzeń późniejszych: naprawy i jej rzeczywistego kosztu, sprzedaży pojazdu w stanie uszkodzonym, naprawy częściowej albo dalszego użytkowania auta bez naprawy.

Jeżeli poszkodowany naprawił samochód taniej, niż wynika z kosztorysu, ubezpieczyciel może odwołać się do realnego kosztu naprawy. Jeżeli sprzedał pojazd bez naprawy, punktem odniesienia staje się różnica między wartością pojazdu sprzed szkody a wartością pojazdu uszkodzonego, którą w praktyce odzwierciedla uzyskana cena. Zasada pełnego odszkodowania (art. 361 § 2 i art. 363 k.c.) pozostaje aktualna: odszkodowanie ma wyrównać uszczerbek, nie może natomiast prowadzić do wzbogacenia poszkodowanego.

Co to oznacza w praktyce dla poszkodowanego

• Zanim sprzedasz uszkodzony pojazd, zabezpiecz dokumentację: kosztorys, zdjęcia uszkodzeń, protokół oględzin ubezpieczyciela oraz umowę sprzedaży z ceną.
• Jeżeli naprawiasz auto, zachowaj faktury – rzeczywisty koszt naprawy z użyciem części odpowiedniej jakości jest podstawą roszczenia.
• Decyzję o sprzedaży pojazdu bez naprawy warto wcześniej skonsultować: wpływa ona na sposób ustalenia odszkodowania i może obniżyć jego wysokość.
• Ubezpieczyciel nie może odmówić wypłaty tylko dlatego, że pojazd został sprzedany – ma obowiązek ustalić szkodę według aktualnych okoliczności.
• Od zaniżonej decyzji przysługuje reklamacja, a następnie droga sądowa. Roszczenia z OC przedawniają się co do zasady z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami, koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.

Kancelaria E&S prowadzi sprawy odszkodowawcze na wszystkich etapach – od zgłoszenia szkody, przez postępowanie likwidacyjne i sądowe, po egzekucję – w tym spory o metodę ustalenia odszkodowania po sprzedaży lub naprawie pojazdu.